ذرّه را تا نبود همّت عالى حافظ طالب چشمه ى خورشيد درخشان نشود « ثُمَّ إِلَيْه يُرْجَعُونَ » 36 فخر : « يرجعون » بفتح ياء نيز قرائت شده است . مجمع : يعنى آنها را زنده مىكنند و حكم خداوند براىشان صادر مى - شود ، و بعضى گفته‌اند : يعنى : اوّل از قبر بيرون مىآورند و بعد آنها را به - جايگاه رسيدگى به حساب مىبرند . « وَقالُوا لَوْ لا نُزِّلَ » 37 مجمع : يعنى چون رؤساى قريش از معارضه ى قرآن عاجز شدند ، مانند معجزات موسى و عيسى مطالبه كردند . « إِنَّ اللَّه قادِرٌ عَلى أَنْ يُنَزِّلَ » 37 ابو الفتوح : ابن كثير كلمه ى « ينزّل » را به - تخفيف زاء خوانده است از مصدر انزال ، و ديگران با تشديد خوانده‌اند از مصدر تنزيل . مجمع : بعضى گفته‌اند : يعنى خدا مىتواند آنچه خواسته‌اند بفرستد ، زجّاج گفته است : يعنى مىتواند آيتى بفرستد كه همگى راه صلاح خود بيابند و با يكديگر فراهم بطريق صواب شوند . « وَلكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ » 37 مجمع : يعنى نميدانند چه بر سرشان خواهد آمد اگر آيتى برسد و آنها مومن نشوند ، و بعضى گفته‌اند : يعنى نمىدانند كه اين آيات قرآن خود بهترين نشانه ى درستى دعواى پيغمبر است اگر خود بينديشند و بسنجند . ابو الفتوح : يعنى در قدرت من به شكّ هستند و معرفت كامل ندارند . فخر : بعضى از مردم ملحد اعتراض كرده‌اند : اگر محمّد معجزه مى - داشت كافران نمىگفتند : چرا معجزه اى ندارد ؟ جواب آن است كه قرآن خود معجزه است و از كافران خواسته شد كه با آن معارضه و برابرى كنند ولى آنها نتوانستند و درماندند . ولى ممكن است اعتراض شود كه اگر قرآن چنين معجزه اى بوده است ، چرا اعتراض كرده‌اند و گفته‌اند « لَوْ لا نُزِّلَ عَلَيْه آيَةٌ » ؟ جواب آن